Dziś Rębiechowo kojarzy się przede wszystkim z gdańskim lotniskiem, startującymi samolotami i podróżami. Jednak zanim pojawiły się tu pasy startowe i terminale, okolicę porastały gęste lasy, a przez pomorskie ziemie wędrowali kupcy ze swoimi towarami. To właśnie w tych lasach, według pewnej mrocznej legendy, miał żyć człowiek, którego bali się nawet najodważniejsi podróżni.
Kim był tajemniczy Rębak i co wspólnego miał z nazwą Rębiechowo? Cofnijmy się o ponad 600 lat, do czasów, gdy zamiast odgłosu samolotowych silników po okolicy niósł się stuk topora.
Skąd wzięła się nazwa Rębiechowo?
Mało kto z pasażerów lądujących na lotnisku im. Lecha Wałęsy w Gdańsku zastanawia się, jak wyglądały te tereny około 600 lat temu. Zanim powstały pasy startowe, terminale i parkingi, rozciągały się tu lasy, pola i niewielkie osady, a podróżowanie po pomorskich traktach nie zawsze należało do bezpiecznych.
Nazwa Rębiechowo ma swoją historię, ale można również opowiedzieć o niej zupełnie inaczej – posiłkując się przekazami miejscowej ludności. Według tej legendy wszystko zaczęło się od człowieka, który za dnia uczciwie pracował w lesie, a nocą budził strach wśród podróżnych.
Początek XV wieku i człowiek na pograniczu dwóch żywotów
Podanie przenosi nas do początków XV wieku. W niewielkiej osadzie pośród pomorskich lasów miał wówczas mieszkać mężczyzna, którego prawdziwego imienia z czasem nikt już nie pamiętał. Nazywano go po prostu Rębakiem, ponieważ od świtu do zmierzchu zajmował się wyrębem drzew.
Był silny, małomówny i niezwykle sprawny w posługiwaniu się toporem. Rąbał drewno na opał dla klasztoru oraz okolicznych mieszkańców w dzień. Nocą zaś rąbał sakwy kupców przemierzających leśny szlak handlowy prowadzący z Gdańska w głąb Pomorza.
Był, jak głosi legenda, „pół złodziej, pół drwal” – istota z dwóch światów, które w średniowieczu nie powinny się przenikać: uczciwej pracy leśnej i zbójeckiego rzemiosła. Za dnia znano go jako pobożnego, milczącego drwala, który sprzedawał drewno okolicznym gospodarzom i nigdy nikogo nie oszukał. Nocą jednak zmieniał się w kogoś innego – zakładał kapuzę uszytą ze zwierzęcej skóry i czekał w zagajniku przy trakcie, którym kupcy wozili towary od portu w głąb kraju.
Szlak kupców, który stał się szlakiem strachu
Przez pomorskie ziemie prowadziły drogi łączące Gdańsk z osadami położonymi w głębi regionu. Kupcy przewozili nimi między innymi sól, ryby, tkaniny, narzędzia i inne towary przeznaczone na sprzedaż lub wymianę.
Podróż przez zalesione tereny była szczególnie niebezpieczna po zmroku. Drogi bywały wąskie i grząskie, a pomoc znajdowała się często wiele godzin drogi od miejsca napadu.
Kupcy zaczęli opowiadać o dziwnym zjawisku. Niektórzy twierdzili, że tuż przed nieszczęściem słyszeli dochodzący z lasu rytmiczny stuk topora. Dźwięk przypominał odgłos rąbanego drewna, choć o tak późnej porze nikt nie powinien już pracować.
Wkrótce okazało się, że stuk nie był przypadkowy.
Rębak wybierał miejsca, w których wozy musiały zwalniać. Czasami zagradzał drogę ściętym wcześniej pniem, innym razem czekał przy stromym lub błotnistym odcinku traktu.
Kiedy kupcy zatrzymywali zaprzęgi, z ciemności wyłaniała się postać z toporem.
Zbójca nie szukał niepotrzebnego rozlewu krwi. Wolał zastraszać podróżnych, ponieważ martwi kupcy nie mogli opowiadać o jego potędze, a żywi często oddawali kosztowności bez walki.
Jeżeli ktoś próbował stawiać opór, Rębak jednym uderzeniem przecinał rzemienie uprzęży lub uszkadzał drewniane elementy wozu. Unieruchomieni podróżni szybko rozumieli, że w środku lasu nie mają wielkiego wyboru.
Z czasem wśród kupców zaczęło krążyć ostrzeżenie: „Gdy nocą usłyszysz topór, nie szukaj drwala. Pilnuj sakwy i módl się, by pozwolił ci jechać dalej”.
Podwójne życie Rębaka – jak rodzi się legenda z rzemiosła
Przez długi czas nikt nie podejrzewał spokojnego drwala o napady. Rębak znał przecież wszystkich okolicznych gospodarzy, a jego codzienna praca nie budziła żadnych podejrzeń.
Zrabowane monety, ozdoby i inne cenne przedmioty ukrywał pod podłogą swojej chaty, w schowku przykrytym ciężkimi drewnianymi belkami. Towary trudniejsze do ukrycia wymieniał daleko od miejsca zamieszkania, aby nikt nie rozpoznał ich pochodzenia.
Jednak pewnej zimy popełnił błąd.
Jak głosi legenda, śnieg leżał już trzeci tydzień, kiedy Rębak napadł na kolejny kupiecki wóz. Tym razem jeden z podróżnych zdołał uciec, zanim zbójca odebrał mu sakwę.
Mężczyzna ukrył się między drzewami i obserwował napastnika. Zauważył, że po zakończonym napadzie zbójca ruszył leśną ścieżką w stronę pobliskiej osady.
Na świeżym śniegu pozostały wyraźne ślady.
Następnego dnia kupiec wrócił z uzbrojonymi ludźmi. Trop zaprowadził ich prosto do chaty Rębaka.
Początkowo nikt nie chciał uwierzyć oskarżeniom. Dopiero kiedy przeszukano dom drwala i odkryto schowane pod podłogą monety oraz przedmioty należące do obrabowanych kupców, prawda wyszła na jaw.
Rębaka pojmano, a wieść o jego podwójnym życiu szybko rozeszła się po okolicy.
Z czasem zaczęto opowiadać, że miejsce, w którym mieszkał zbójca, nazywano Rębiechowem. Jedni wiązali tę nazwę z jego przydomkiem, inni powtarzali, że właśnie tam Rębak rąbał drewno i chował zrabowane kosztowności.
I choć takie wyjaśnienie nie stanowi rzeczywistej etymologii nazwy miejscowości, w świecie legendy stało się pamiątką po człowieku, który przez lata ukrywał swoje prawdziwe oblicze.
Nad starym traktem
Minęły stulecia. Dawne leśne ścieżki ustąpiły miejsca współczesnym drogom, osady rozrosły się, a krajobraz Rębiechowa zmienił się nie do poznania.
Dziś okolica kojarzy się przede wszystkim z Portem Lotniczym Gdańsk im. Lecha Wałęsy. Każdego dnia tysiące podróżnych przemierzają te tereny, nie zastanawiając się, jak mogło wyglądać życie ich dawnych mieszkańców.
Trudno już wyobrazić sobie ciemny las, skrzypiący kupiecki wóz i tajemniczego człowieka z toporem czekającego przy drodze.
A jednak nietrudno ulec wrażeniu, że stare nazwy miejscowości potrafią pobudzać wyobraźnię bardziej niż niejeden historyczny dokument.
Czy Rębak rzeczywiście istniał? Czy w okolicznych lasach ukrywał zrabowane srebrniki? A może cała historia narodziła się z próby wyjaśnienia zagadkowo brzmiącej nazwy?
Tego nie wiemy.
Jedno jest pewne – Rębiechowo może być nie tylko punktem na mapie podróży, lecz także inspiracją do opowieści o dawnym Pomorzu, jego mieszkańcach i tajemnicach ukrytych w leśnej głuszy.
I kto wie? Może gdyby pewnej cichej nocy wyłączyć na chwilę odgłosy współczesnego świata, gdzieś w oddali znów dałoby się usłyszeć rytmiczny stuk topora…